map of Crete De antieke stad Gortyna ligt net buiten Agii Deka op de Messara Vlakte. Het werd al bewoond in 3200 voor Christus, oorspronkelijk door de Minoï¿½rs, en de Doriï¿½rs bouwden er later in de 7e eeuw voor Christus tempels voor Apollo en Athene. Er is zelfs al bewijs van menselijke bewoning in Gortys die teruggaat het Neolithicum (7000 voor Christus). Gortyna was regelmatig in oorlogen verwikkeld met Knossos en Festos / Pheastos en na een overwinning op Festos in de 3e eeuw voor Christus beschikte het gedurende een korte periode over twee havens (Levin en Matala). Hannibal vluchtte ooit naar Gortyna en verbleef er een tijdje nadat hij door de Romeinen was verslagen.

De restanten van de stad liggen verspreid over een heel groot gebied, dat veel groter is dan het gedeelte dat nu met hekken is afgeschermd en waar je kunt gaan kijken. De acropolis en heel veel gebouwen in de omgeving moeten nog worden opgegraven. Langs de weg naar Agii Deka liggen nog meer gebouwen uit de oudheid zoals bijvoorbeeld de Temple van de Egyptische Goden. In het dorp Agii Deka zelf zijn veel antieke ornamenten en stenen in de huizen verwerkt. Men vermoed dat het dorp is gebouwd op de voormalige begraafplaats van Gortyna.

Onder Romeins bewind werd Gortyna niet alleen de hoofdstad van Kreta maar van de Romeinse provincie Cyrenaica, dat Egypte en sommige delen van noord Afrika omvatte. Er zijn veel gebouwen waaronder de indrukwekkende Titus kerk (6e eeuw, deze stond helaas in een stellage toen wij er in 2014 een bezoek brachten), een theater - het Odeon, een stadion, verschillende heiligdommen, en de "wetten van Gortyna" (de eerste geschreven wetten in Europa, 5e eeuw na christus, die onder ondere strafrecht, familierecht, erfrecht en vermogenskwesties behandelden) die in een muur zijn geplaatst. Gortyna had vanaf het begin van de Romeinse invallen de kant van de heersers gekozen en daarom werd de stad gespaard en tot hoofdstad gemaakt. In de 9e eeuw werd Gortyna verwoest door de Arabieren.